काही दिवसांपूर्वी, मी आणि माझी मैत्रीण तिच्या होणाऱ्या नवऱ्यासोबत (fiancé) व्हिडिओ कॉलवर बोलत होतो. मी तिच्या शेजारीच बसले होते. बोलता बोलता तिने मला त्याच्याशी थोडं बोलण्याची विनंती केली. मी सहज फोन हातात घेतला, नेहमीप्रमाणे हाय-हॅलो केलं, काही साधे-सोपे प्रश्न विचारले आणि फोन परत तिच्याकडे दिला.
पण त्यानंतर परिस्थिती विचित्र आणि अस्वस्थ करणारी झाली.
तिच्या होणाऱ्या नवऱ्याने अचानक सांगितलं की त्याला आता तिच्याशी बोलायचं
नाहीये, उलट त्याला माझ्याशीच बोलत राहायचं आहे. हे ऐकून माझी मैत्रीण स्पष्टपणे
अस्वस्थ दिसू लागली आणि खरं सांगायचं तर मलाही खूप अवघडल्यासारखं झालं. त्याने मला
वैयक्तिक प्रश्न विचारायला सुरुवात केली—जसे की, मी सिंगल आहे का, मी कधी
रिलेशनशिपमध्ये का नव्हते, आणि मला कधी लग्न करायचं आहे का? इतकंच नाही, तर त्याने
अरेंज्ड मॅरेज विरुद्ध लव्ह मॅरेज अशा विषयांवरही बोलायला सुरुवात केली, पण त्याच्या
बोलण्याचा सूर कोणत्याही उत्सुकतेचा नसून फ्लर्ट करण्याचा आणि अयोग्य होता.
संभाषण पुढे सरकत असताना, त्याने माझ्या मैत्रिणीचा अत्यंत अपमानास्पद पद्धतीने अनादर
केला. तिला "बोरिंग दाल-चावल" म्हणत त्याने आपल्याला काहीतरी
"वेगळं" हवं असल्याचं सांगितलं. मी त्याला सौम्य भाषेत विरोध केला आणि
म्हणाले की, तुझ्या शब्दांत ती कदाचित 'दाल-चावल' असेल, पण ती मनापासून सुंदर आहे आणि ज्याला हे दिसत नाही तो
चुकीचा आहे.
यावर त्याने उत्तर दिलं की, मी तिच्यापेक्षा "जास्त सुंदर" आहे, ज्यामुळे
परिस्थिती आणखीच ओशाळवाणी झाली.
त्यानंतर त्याने एक जुनी गोष्ट काढली, ज्यात माझ्या मैत्रिणीला तिच्या
एक्स-बॉयफ्रेंडकडून मेसेज आले असल्याचा आरोप त्याने केला. तो म्हणाला की, जर कोणत्याही
पुरुषाने तिच्याशी पुन्हा संपर्क साधला, तर तो हा साखरपुडा मोडेल आणि "दुसरी मुलगी
शोधेल." मी त्याला सांगितले की हे चुकीचं आहे आणि अशा गोष्टीसाठी तिला दोष
दिला जाऊ नये. पण तो तीच दोषी असल्याच्या मुद्द्यावर ठाम राहिला.
त्या क्षणी, मी ते बोलणं थांबवलं आणि त्याला थेट तिच्याशीच बोलायला
सांगितलं.
कॉल संपल्यानंतर माझी मैत्रीण एकदम शांत झाली. मी तिला समजावण्याचा प्रयत्न
केला की, लग्न हा अत्यंत महत्त्वाचा निर्णय असतो आणि योग्य जोडीदार निवडताना तिने खूप
काळजी घेतली पाहिजे. पण तिने या गोष्टीकडे दुर्लक्ष करत म्हटलं, "तो जरा लहान
मनाचा (immature) आहे, दुसरं काही नाही."
पण मला असं वाटत नाही की हा फक्त बालिशपणा आहे. तिचे कुटुंबीय खूप कडक
स्वभावाचे आहेत हे पाहता, मला भीती वाटतेय की ती या लग्नासाठी पुढे जाईल आणि मला
खरोखरच तिच्याबद्दल काळजी वाटत आहे.
साखरपुड्यानंतर 'या' धोक्याच्या
घंटा दिसतायत? एक मॅरेज काउन्सेलर म्हणून माझा सल्ला...
नमस्कार, जेव्हा एखादी व्यक्ती माझ्याकडे अशा प्रकारची गुंतागुंतीची आणि अस्वस्थ करणारी
समस्या घेऊन येते, तेव्हा थेट "साखरपुडा तोडा" असा टोकाचा सल्ला
देण्याऐवजी, एक काउन्सेलर म्हणून मी परिस्थितीचे वेगवेगळ्या बाजूंनी विश्लेषण करतो. भारतीय
मानसिकतेचा आणि कौटुंबिक वातावरणाचा विचार करता, मी खालील अत्यंत
महत्त्वाच्या गोष्टींवर लक्ष केंद्रित करण्याचा सल्ला देईन:
१. हा केवळ एक प्रसंग नाही, तर ही एक मानसिकतेची पद्धत
(Pattern) आहे
एक काउन्सेलर म्हणून मी तुम्हाला सांगेन की, समस्या केवळ त्या एका
विचित्र व्हिडिओ कॉलची किंवा त्या वेळच्या संभाषणाची नाही. त्यामागील मूळ मानसिकता
समजून घेणे गरजेचे आहे. जोडीदाराबद्दल जाहीरपणे अनादर दाखवणे, विनाकारण मत्सर
करणे, नियंत्रण ठेवणारी भाषा वापरणे आणि "दुसऱ्या कोणाचा मेसेज आला तर मी नातं
तोडेन" अशी धमकी देऊन केलेला भावनिक छळ (Emotional Manipulation)—हा एक गंभीर
पॅटर्न आहे, जो पुढे जाऊन वाढू शकतो.
२. साखरपुड्याच्या काळातील 'Red Flags' कडे दुर्लक्ष
करू नका
आपल्या भारतात, विशेषतः अरेंज्ड किंवा सेमी-अरेंज्ड मॅरेजमध्ये, साखरपुड्याचा
काळ हा एकमेकांना पारखण्याचा आणि समजून घेण्याचा 'टेस्टिंग फेज' असतो. माझ्या
अनुभवावरून मी आवर्जून सांगेन की, लग्नाआधीच्या काळात जर जोडीदाराकडून अनादर किंवा नियंत्रण
ठेवणारी वृत्ती दिसत असेल, तर ती लग्नानंतर जादू झाल्यासारखी कमी होत नाही; उलट ती अधिक
तीव्र होते.
३. जोडीदाराच्या चुकीच्या वागण्याला 'नॉर्मल'
मानू नका
"तो अजून लहान मनाचा किंवा बालिश (Immature) आहे,"
असं म्हणून
मैत्रिणीने त्याचं वागणं मनावर न घेणं, हे माझ्यासाठी अगदी नेहमीचं चित्र आहे. अनेकदा
मुली अशा वागण्याला सामान्य मानतात. एक काउन्सेलर म्हणून मी त्या मुलीला
आत्मपरीक्षण करायला लावणारे काही थेट प्रश्न विचारीन:
- तुम्हाला
या नात्यात खरोखर सुरक्षित आणि आदरयुक्त वाटते का?
- तुम्हाला
स्वतःला 'विशेष' (Chosen) वाटतं,
की सतत कोणासोबत तरी तुलना केली जातेय असं जाणवतं?
- तुमचा
जोडीदार तुमच्यावर विश्वास ठेवतो, की तुम्ही काहीतरी चुकीचं कराल असा आधीच
संशय घेतो?
४. थेट विरोध करण्याऐवजी स्वतःचा निर्णय घेण्यास प्रवृत्त
करा
जर तुम्ही तिच्या मैत्रिणी आहात, तर तिला थेट "त्याच्याशी लग्न करू
नकोस" असा सल्ला देऊ नका. कारण बाहेरील लोकांनी जास्त दबाव आणला, की माणसं
बचावात्मक पवित्र्यात जातात आणि आपल्या चुकीच्या जोडीदाराचीच बाजू घेऊ लागतात.
त्याऐवजी:
- तिच्याशी
अगदी शांतपणे, कोणतीही टीका न करता संवाद साधा.
- तिला
विचार करायला भाग पाडणारे प्रश्न विचारा, जसे की: "तो जेव्हा तुझ्या समोर दुसऱ्या मुलीशी फ्लर्ट करतो
किंवा तुला 'दाल-चावल' म्हणतो,
तेव्हा तुला आदर मिळाल्यासारखं वाटतं का?"
- निर्णय
सर्वस्वी तिचा असू द्या, तिला स्वतःहून निष्कर्षापर्यंत पोहोचू द्या.
५. विवाहपूर्व समुपदेशन (Premarital Counseling) हा उत्तम
पर्याय
आजकालच्या काळात लग्नाआधी काउन्सेलिंग सत्रांना (Sessions) उपस्थित राहणे
अत्यंत फायदेशीर ठरते. एक तटस्थ व्यक्ती म्हणून, आम्ही दोघांमधील सुसंगतता (Compatibility),
संवाद
साधण्याची पद्धत, मत्सराची भावना आणि एकमेकांकडून असणाऱ्या अपेक्षांचे अगदी
स्पष्टपणे मूल्यमापन करतो. यामुळे लग्नाआधीच अनेक गोष्टींचा उलगडा होतो.
६. कौटुंबिक दबावापेक्षा स्वतःचे आयुष्य आणि निवड
महत्त्वाची
आपल्या समाजात कडक शिस्तीच्या किंवा पारंपरिक कुटुंबांमुळे मुलीला 'नाही' म्हणणे किंवा
नकार देणे अशक्य वाटते, हे वास्तव मी स्वीकारतो. अशा वेळी कुटुंब काय म्हणेल या
भीतीने चुकीच्या नात्यात अडकण्यापेक्षा, आम्ही त्या मुलीला मानसिकदृष्ट्या सक्षम करतो:
- तिच्या
पाठीशी एक भक्कम भावनिक सपोर्ट सिस्टीम उभी करणे गरजेचे आहे.
- तिला हे
पटवून देणे आवश्यक आहे की तिच्याकडे अजूनही वेळ आहे आणि पर्यायही उपलब्ध
आहेत.
- गरज
पडल्यास, घरातील एखाद्या समजूतदार, विश्वासू
मोठ्या व्यक्तीला किंवा मध्यस्थाला (Mediator) यात सामील
करून कुटुंबाला परिस्थिती समजावून सांगता येऊ शकते.
थोडक्यात सांगायचं तर: लग्न हा
आयुष्यभराचा निर्णय आहे. केवळ "लोक काय म्हणतील" किंवा "कुटुंबाचा
दबाव आहे" म्हणून लग्नाआधीच दिसणाऱ्या स्पष्ट धोक्याच्या घंटांकडे (Red
Flags) डोळेझाक करू नका. योग्य वेळी घेतलेला एक कठीण निर्णय, पुढील आयुष्यभराच्या
त्रासापेक्षा कधीही चांगला असतो.
तुम्हाला तुमच्या मॅरेज किंवा रिलेशनशिप संदर्भात काही
समस्या असतील, तर तुम्ही विवाहपूर्व समुपदेशनासाठी (Premarital
Counseling) अपॉइंटमेंट घेऊ शकता.
८०८०२१८७९७