लोकांच्या टोमण्यांनी फरक पडणार नाही! शिका 'अनबॉदर्ड' राहण्याची मानसशास्त्रीय युक्ती

 बहुतेक लोक रिमोट कंट्रोलसारखे असतात. कोणीही तुमचे बटण दाबू शकतो आणि पुढील ३ तासांसाठी तुम्हाला नेमके कसे वाटणार हे ठरवू शकतो. पण जर तुम्ही तो रिसीव्हरच काढून टाकला तर? आज मी तुम्हाला एक अशी मानसशास्त्रीय युक्ती (Psychological Glitch) दाखवणार आहे, ज्यामुळे तुमच्यावर अपमान, त्रासदायक लोक किंवा तुमच्या बॉसच्या टोमण्यांचा काहीही परिणाम होणार नाही. आणि हो, याचा अर्थ फक्त त्यांच्याकडे दुर्लक्ष करणे असा नाही, कारण ते कधीच कामाला येत नाही हे आपल्याला माहित आहे.

आपल्यापैकी बहुतेकांसाठी, जेव्हा कोणीतरी काही चिडवणारे बोलते किंवा करते, तेव्हा आपण आपोआप गृहीत धरतो की त्यांच्या कृतीमुळेच आपली प्रतिक्रिया आली आहे. हे अगदी त्वरित आणि अटळ वाटते. ट्रॅफिकमध्ये कोणीतरी तुम्हाला कट मारतो आणि लगेच तुमचा पारा चढतो. तुमचा बॉस एखादा संतापजनक ईमेल पाठवतो आणि तुमचा ताण वाढतो. लोक त्रासदायक वागणे थांबवतील या आशेने आपण खूप ऊर्जा वाया घालवतो, पण ही लढाई आपण कधीच जिंकू शकत नाही. खरे सामर्थ्य त्यांना बदलण्यात नसून त्यांच्या कृतींवर आपण कसा विचार करतो ते बदलण्यात आहे.

प्रत्येक नकारात्मक टिप्पणी, प्रत्येक उद्धट वर्तन किंवा त्रासदायक कृती एका भेटवस्तू (Gift) प्रमाणे समजा. कोणीतरी तुम्हाला एक पार्सल देत आहे. आता निवड तुमची आहे. तुम्ही ती भेटवस्तू स्वीकारून, उघडून त्यातील गोष्टींमुळे तुमचा मूड बिघडू देणार, की ती स्पष्टपणे नाकारून समोरच्या व्यक्तीच्याच हातात राहू देणार? जब कोणी तुम्हाला नकारात्मकता देतो, तर तुम्ही स्वीकारल्याशिवाय ती तुमची होत नाही. जर तुम्ही ते जळते उष्ण कोळसा स्वीकारलेच नाही, तर ते कोणाचे राहील? ते देणाऱ्याकडेच राहील. हे ऐकायला सोपे वाटते, पण हे दुर्लक्ष करण्याबद्दल नसून 'सक्रिय नकार' (Active Refusal) देण्याबद्दल आहे.

आपले मन अर्थ लावणारे एक अद्भुत यंत्र आहे. जेव्हा कोणी काही करते, तेव्हा आपण फक्त ते पाहत नाही, तर लगेच त्यावर स्वतःचा अर्थ, निर्णय आणि गृहीतके लादतो. इथेच आपली 'अनबॉदर्ड स्क्रीन' (Unbothered Screen - शांत राहणारा फिल्टर) कामाला येते. तुमच्या आणि जगाच्या मध्ये एक मानसिक फिल्टर आहे अशी कल्पना करा. जेव्हा एखादी चिडवणारी गोष्ट घडते, तेव्हा ती प्रथम या फिल्टरवर आदळते. हा फिल्टर विचारतो, "हे माझ्याबद्दल आहे की त्यांच्याबद्दल?" अनेकदा, कोणाचा तरी राग, उद्धटपणा किंवा चिडचिड यांचा तुमच्याशी काहीही संबंध नसतो. ते त्यांच्या स्वतःच्या ताणतणावाचे किंवा आत्महीनतेचे प्रतिबिंब असते.

ही काही जादू नाही, तर हा एक सराव आहे. पुढच्या वेळी जेव्हा कोणी तुम्हाला चिडवणारे काही बोलेल किंवा करेल, तेव्हा ३ सेकंदांचा विराम घ्या. फक्त ३ सेकंद. त्या ३ सेकंदात स्वतःला विचारा, "मी ही भेटवस्तू स्वीकारत आहे का? आणि हे माझ्याबद्दल आहे की त्यांच्या मानसिक स्थितीचे प्रतिबिंब आहे?" हा लहानसा ब्रेक तुमच्या प्रतिक्रियेमध्ये एक शक्तिशाली अंतर निर्माण करतो. ती विषारी भेटवस्तू नाकारण्यासाठी हा वेळ पुरेसा आहे.

जेव्हा तुम्ही प्रत्येक छोट्या गोष्टीवर प्रतिक्रिया देणे थांबवता, तेव्हा तुमची किती मानसिक ऊर्जा वाचेल याचा विचार करा. जेव्हा तुम्ही खरोखर ही मानसिकता स्वीकारता, तेव्हा तुम्ही स्वतःचे नियंत्रण इतरांच्या हातात देणे थांबवता. तुम्हाला शांतता मिळते आणि विनाकारण होणारा ताण कमी होतो. हे उदासीन होण्याबद्दल नाही, तर स्वतःची आंतरिक शांतता जपण्याबद्दल आहे.

अश्विनीकुमार

बातम्यांच्या पलीकडे: अल्पवयीन मुलांना लक्ष्य करणाऱ्या सायबर ब्लॅकमेलिंग आणि स्टॉकिंगचा वाढता धोका

मध्य प्रदेशातील ग्वाल्हेर येथील एका घटनेने अल्पवयीन मुलांमध्ये वाढणारे स्टॉकिंग (सतत पाठलाग करणे), सायबर छळ आणि ब्लॅकमेलिंगचे गंभीर धोके पुन्हा एकदा समोर आणले आहेत.

प्राप्त माहितीनुसार, एका १६ वर्षीय विद्यार्थिनीचा तिच्याच १७ वर्षीय अल्पवयीन शेजाऱ्याने वर्षभर पाठलाग करून छळ केला. खाजगी फोटो आणि चॅटच्या स्क्रीनशॉटचा वापर करून आरोपीने तिला ब्लॅकमेल करण्यास सुरुवात केली. शनिवारी संध्याकाळी क्लासला जात असताना आरोपीने तिला रस्त्यात अडवले, फोटो व्हायरल करण्याची धमकी दिली आणि एका फ्लॅटवर नेऊन तिच्यावर अत्याचार केला.

घरी परतल्यानंतर पीडितेने संपूर्ण प्रकार आपल्या आईला सांगितला. कुटुंबाने तात्काळ पोलिसांत धाव घेतल्यानंतर पॉक्सो (POCSO) कायदा आणि भारतीय न्याय संहितेच्या (BNS) संबंधित कलमांखाली गुन्हा दाखल करण्यात आला. पोलिसांनी वेगाने कारवाई करत आरोपीला ताब्यात घेतले आणि बाल न्याय मंडळासमोर (Juvenile Justice Board) हजर करून सुधारगृहात पाठवले.

विविध शहरांमध्ये वाढणारी चिंताजनक प्रवृत्ती

ही एकमेव घटना नाही. आजकाल सोशल मीडिया चॅट्स, खाजगी फोटो आणि डिजिटल माहितीचा गैरवापर करून अल्पवयीन मुलींना घाबरवण्याचे प्रकार अनेक शहरांत वाढताना दिसत आहेत. अनेकदा सामाजिक भीतीपोटी मुली लगेच वाच्यता करत नाहीत, ज्यामुळे आरोपींचे मनोबल वाढते.

डिजिटल सुरक्षितता आणि मोकळा संवाद

विद्यार्थी अभ्यासासाठी आणि संवादासाठी डिजिटल माध्यमांचा वापर करत असताना, ऑनलाइन सुरक्षिततेला शारीरिक सुरक्षिततेइतकेच महत्त्व देणे गरजेचे आहे. जर पालकांनी मुलांशी मोकळा संवाद ठेवला, तर मुले अशा ब्लॅकमेलिंगला न घाबरता वेळेत मदत मागू शकतात. कोणत्याही धमकीला बळी न पडता तात्काळ पोलिसांकडे तक्रार करणे हाच अशा गुन्ह्यांना आळा घालण्याचा मार्ग आहे.

ब्लेकमेल करणाऱ्यांना घाबरू नका, त्यांना उघड पाडा कारण जितक्या लवकर तुम्ही कारवाई कराल तितक्या लवकर तुम्ही सुरक्षित रहाल व तुमचा डाटा देखील नाहीतर उधीर झाला तर व्हिडीओ अपलोड झाल्यावर तुम्ही काढून टाकू शकत नाही, फक्त गर्भ श्रीमंत लोकांना हे शक्य होते सामान्य लोकांना नाही. पेड कन्सल्ट साठी संपर्क करू शकता.

अश्विनीकुमार